Lazanya; kat kat dizilmiş hamur levhaları, lezzetli domates sosu veya ragù (bir tür et sosu) ve bolca peynirle hazırlanan, İtalya kökenli enfes bir fırın yemeğidir. Katmanlar arasında çoğu zaman mozzarella ya da ricotta gibi yumuşak peynirler kullanılırken, klasik tarif olan Lasagne alla Bolognese'de sadece Parmesan peyniri tercih edilir. İtalyanca’da besciamella diye geçen üzerine dökülen beşamel sos ise bu yemeğe eşsiz bir kıvam ve zenginlik kazandırır.
Türkiye'deki su böreğini andıran, ancak daha sulu ve domates soslu haliyle tanımlanabilecek bu yemek; hem göze hem damağa hitap eder. Katmanlı yapısı sayesinde malzeme çeşitliliğine oldukça açıktır. Temel tarifin dışında; etli, sebzeli, ıspanaklı hatta deniz ürünlü lazanya çeşitleri de sıkça tercih edilir.
Lazanya sözcüğü aslında ilk başta yemeğin pişirildiği kabı tanımlamak için kullanılıyordu. Ancak zamanla bu isim doğrudan yemeğin kendisiyle özdeşleşti.
Bugün sofralarımızın baş tacı olan lazanya, aslında tarih boyunca pek çok dönüşüm geçirmiş, köklü bir İtalyan klasiğidir. İlk kez Orta Çağ'da İtalya'da ortaya çıkan bu nefis yemek, düşündüğümüzden çok daha eski bir geçmişe sahip.
Lazanya hakkında bilinen en eski yazılı bilgi 1282 yılına kadar uzanıyor. Memoriali Bolognesi adlı tarihi belgede, bir Bolognalı noter tarafından yazılmış bir şiirde “lazanya”dan bahsediliyor. Bu, onun sadece bir yemek değil, aynı zamanda dönemin kültürüne de sızmış bir lezzet olduğunu gösteriyor.
Gerçek anlamda ilk lazanya tarifi ise 14. yüzyılın başlarında yazılan Liber de Coquina (yani “Yemek Kitabı”) adlı eserde karşımıza çıkıyor. Elbette, o zamanlar yaptıkları lazanya, bugünkü halinden biraz farklıydı. Fermente edilmiş bir hamurdan açılan ince katmanlar kaynatılıyor, ardından üzerine taze peynir ve çeşitli baharatlar serpilerek yeniliyordu. Hatta bu lezzetli katmanlar, küçük sivri bir çubuk yardımıyla tüketiliyordu.
Zaman geçtikçe tarifler de değişmeye başladı. Bir yüzyıl sonra yazılan başka tariflerde, lazanya yapraklarının tavuk suyunda haşlanması ve üzerine tavuk yağıyla birlikte peynir serpilmesi öneriliyordu. Dönemin dini kurallarına uymak adına hazırlanan özel tariflerde ise et yerine ceviz gibi bitkisel malzemeler tercih ediliyordu.
2 yemek kaşığı zeytinyağı
1 adet yemeklik doğranmış soğan
2 diş sarımsak
500 g dana kıyma
1/2 su bardağı küçük doğranmış sucuk (isteğe bağlı, orijinal tarifte salsiccia kullanılır)
2 adet orta boy rendelenmiş domates
1 yemek kaşığı domates salçası
Tuz, karabiber, kekik, fesleğen
1/2 su bardağı su (kıvam için)
2 yemek kaşığı tereyağı
2 yemek kaşığı un
2 su bardağı süt
Tuz ve karabiber
1 su bardağı süzme lor peyniri (orijinal: ricotta)
1 yumurta
1 su bardağı rendelenmiş kaşar peyniri (orijinal: mozzarella)
Üzeri için ekstra kaşar veya parmesan peyniri
Diğer:
9-12 adet lazanya yaprağı
Tereyağı ile yağlanmış ısıya dayanıklı bir fırın kabı
Ispanak (çeşitli): Ispanak isteğe bağlıdır ancak lazanyada lezzetlidir. Ispanaklı lazanya için biraz ıspanağı çözdürüp, suyunu sıkıp ve peynir katmanıyla birlikte ekleyebilirsiniz.
Ev yapımı lazanya birkaç aşamalı gibi görünse de aslında oldukça basit ve keyifli bir yemektir. Lezzeti ise gerçekten uğraşınıza değer! Kat kat dizilen makarna yaprakları, enfes et sosu ve peynirli karışımıyla, sofranıza tam bir İtalyan havası katacak.
Tarife başlamadan önce lazanya yapraklarının nasıl kullanılması gerektiğini belirlemek çok önemli. Eğer paket üzerinde "önceden haşlamaya gerek yoktur" ibaresi varsa, doğrudan kullanabilirsin. Ancak klasik lazanya yaprakları genellikle haşlanarak kullanılır.
Bunun için büyükçe bir tencerede bol miktarda su kaynat. Su kaynamaya başladığında bir tatlı kaşığı tuz ekle ve ardından lazanya yapraklarını tek tek suya bırak. Yaprakların birbirine yapışmaması için arada karıştırmayı unutma.
Paket üzerinde belirtilen süre kadar haşladıktan sonra yaprakları dikkatlice sudan çıkar, süz ve yapışmamaları için aralarına azıcık zeytinyağı sürerek temiz bir mutfak bezinin üzerine ser.
Bir lazanyanın kalbinde etli sos yatar. Lezzeti yoğun, kıvamı yerinde bir sos hazırlamak için genişçe bir tavaya 2 yemek kaşığı zeytinyağı ekleyerek başlayabilirsin. Yağ kızdığında ince ince doğranmış 1 adet kuru soğanı ekle ve orta ateşte, soğanlar pembeleşene kadar kavur.
Ardından 2 diş ezilmiş sarımsağı da ekle. Sarımsaklar aromalarını salıp hafifçe renk almaya başladığında yarım kilo dana kıymayı tavaya al. Kıymayı suyunu salıp çekene kadar güzelce kavur. Bu aşamada isteğe bağlı olarak, orijinal tariflerde geçen İtalyan sosisi yerine Türkiye’de kolaylıkla bulabileceğin ½ su bardağı kadar küçük doğranmış sucuk ekleyebilirsin. Bu, yemeğe farklı bir aroma katacaktır.
Kıymanın tamamen piştiğinden emin olduktan sonra fazla yağı süz ve tavadaki karışıma 2 orta boy rendelenmiş domates ve 1 yemek kaşığı domates salçası ekle. Tatlandırmak için tuz, karabiber, kuru kekik ve fesleğen kullanabilirsin. Aromatik bir sos için bu baharatlar vazgeçilmezdir.
Son olarak ½ su bardağı kadar sıcak su ekle, karıştır ve sosu kısık ateşte 10 dakika boyunca pişir. Sos koyulaşınca ocaktan alabilirsin. Kıvamı yoğun ama akışkan olmalı, böylece katlara eşit şekilde yayılabilir.
Lazanyanın o kremsi dokusunu ve hafifliğini sağlayan şey: beşamel sos. Küçük bir tencereye 2 yemek kaşığı tereyağını al ve eridikten sonra üzerine 2 yemek kaşığı un ekle. Sürekli karıştırarak 2-3 dakika kadar kavur; unun kokusu çıkmalı ama yanmamalı.
Unun rengi hafifçe döndüğünde, 2 su bardağı sütü azar azar eklemeye başla. Bu noktada çırpıcı kullanmak sana pürüzsüz bir sos sağlar. Sütü eklerken sürekli karıştırmayı unutma ki topaklanma olmasın.
Sos kaynamaya başlayınca içine biraz tuz ve karabiber ekle. Koyu bir muhallebi kıvamı aldığında ocaktan al ve soğumaya bırak. Beşamel sos, katmanlara kremsi bir yumuşaklık kazandıracak.
Bu karışım lazanyanın hem tadını zenginleştirir hem de pişerken katlar arasında harika bir kıvam oluşturur. Orijinal tariflerde ricotta peyniri kullanılır; ancak Türkiye’de kolaylıkla bulabileceğin süzme lor peyniri koyabilirsin.
Bir kâseye 1 su bardağı süzme lor peynirini koy. Üzerine 1 yumurta kır ve yarım su bardağı rendelenmiş kaşar peyniri ekle (isteğe göre bu miktarı artırabilirsin). Tüm malzemeleri güzelce karıştır. Hazırladığın bu peynirli harç, her katmanın arasına lezzetli bir bağlayıcı olacak.
Katmanların sırası şu şekildedir:
• sos – erişte – peynir
• sos – erişte – peynir
• sos – erişte – peynir
• erişte – sos (fırınlama) – peynir
Servis Önerisi
Lazanyayı, yanında bir dilim sarımsaklı ekmek ile servis edebilir; üzerine biraz taze doğranmış maydanoz ya da fesleğen serpebilirsiniz. Lezzetli bir Sezar salatası veya zeytinyağlı mevsim salatası da harika bir tamamlayıcı olacaktır.
Lazanya denilince akla ilk olarak klasik kıymalı, beşamel soslu İtalyan usulü tarif gelir. Ama bu nefis yemeğin hayal gücünü zorlayan, birbirinden farklı ve yaratıcı versiyonları da var. İşte damak zevkinize göre şekillendirebileceğiniz birkaç harika lazanya alternatifi:
Meksika Lazanyası
Acı severler için birebir! Meksika fasulyesi, havuç, kırmızı biber ve tortilla ile hazırlanan bu tarif, klasik lazanyaya yepyeni bir hava katıyor.
Kabak Lazanya
Kabak, kıyma, havuç ve domates gibi malzemelerle hazırlanan kabak lazanyada makarna hamuru yerine sebzeler kullanılıyor. Dilerseniz kabak yerine patlıcan da tercih edebilirsiniz.
Lahana Lazanya
Sarmalık lahana yapraklarıyla hazırlanan bu tarifte iç harç olarak pirinç ve kıyma kullanılıyor. Kekik eklenerek servis edilen bu versiyon, hem sağlıklı hem de lezzetli.
Karidesli Lazanya
Deniz ürünlerini sevenler için mükemmel bir seçenek. Küçük ya da orta boy karideslerle hazırlanan karidesli lazanya, farklı tatlar denemek isteyenlere hitap ediyor.
Mantarlı ve Tavuklu Lazanya
Mantar ve tavuk etiyle hazırlanan bu doyurucu tarif, sadece 30 dakikalık pişirme süresinden sonra afiyetle tüketilmeye hazır. Pratikliği ve lezzetiyle gönülleri fethediyor.
Bolonez Soslu Lazanya
Beşamel sos yerine bolonez sosla zenginleştirilen bu klasik dışı tarifte, pişen lazanyaları taze fesleğen yapraklarıyla süsleyerek sunumunu güzelleştirebilirsiniz. Klasik tarifte beşamel sos yer alır, ancak bazı İtalyan bölgelerinde sadece bolonez sosla yapılan versiyonları da oldukça yaygındır.
Domates Soslu Sarma Lazanya
Lavaş ekmeği kıymayla doldurulup rulo şeklinde sarılarak hazırlanan bu farklı tarif, üzerine domates sos gezdirilerek fırınlanıyor. Hem sunumu hem de lezzetiyle dikkat çekici.
Kuzu Etli Enginarlı Lazanya
Kuzu eti ve enginarla hazırlanan bu özel tarif, enginar sevmeyenleri bile şaşırtacak kadar iddialı bir lezzet sunuyor. Kalabalık sofralar için oldukça uygun bir alternatif.
Patlıcanlı Lazanya
Kuşbaşı et ve patlıcanla hazırlanan bu versiyon, geleneksel lazanyaya Anadolu dokunuşu kazandırıyor. Dilerseniz içine farklı sebzeler ya da sevdiğiniz baharatları ekleyerek tarifinizi kişiselleştirebilirsiniz.
Lezzetli bir lazanya hazırlamak yalnızca malzeme kalitesiyle değil, küçük detaylara dikkat etmekle de mümkündür. Eğer bu klasik İtalyan yemeğini kusursuz bir şekilde hazırlamak istiyorsan, işte mutfağında mutlaka uygulaman gereken 5 önemli ipucu:
1. Önce Ne Tür Lazanya Yapacağına Karar Ver
Lazanyaya başlamadan önce hangi türü yapacağına net bir şekilde karar vermelisin. Etli bolonez soslu klasik tarifin yanı sıra, patlıcanlı, patatesli veya tamamen sebzeli versiyonları da oldukça yaygındır. Eğer hamurunu evde kendin açacaksan, hamuru dinlenmeye bırakıp bu sırada iç malzemeleri pişirmen zamandan tasarruf etmeni sağlar.
2. İç Malzeme Ilık Olmalı
Kullanacağın iç harcın sıcaklığı da en az lezzeti kadar önemlidir. Sosların çok sıcak olması, lazanya yapraklarının dengesini bozarak kıvam kaybına neden olabilir. Bu nedenle kıymalı sos, beşamel veya sebze harcı gibi dolguların ılık olmasına özen göster.
3. Fırına Vermeden Önce Fırını Isıtmayı Unutma
Lazanyayı fırına yerleştirmeden önce mutlaka fırını önceden ısıtmalısın. Hamurun ve iç malzemenin dengeli şekilde pişebilmesi, fırının doğru sıcaklığa ulaşmasıyla mümkündür. Fırın kabına dizme işlemi sırasında fırını çalıştırmak, bu aşamayı pratik hale getirir.
4. Son Katmana Peynirle Lezzet Dokunuşu Yap
Lazanyanın üzeri, yemeğin hem görüntüsünü hem de lezzetini tamamlayan en önemli kısımdır. Son dakikalarda üzerine rendelenmiş kaşar peyniri ekleyerek nefis bir eriyen peynir katmanı oluşturabilirsin. Eğer daha özgün ve yoğun bir aroma arıyorsan, parmesan peyniri harika bir alternatif olacaktır.
5. Sıcak Tüketmeyi Unutma
Lazanya fırından çıktıktan sonra birkaç dakika dinlendirilmeli ama çok bekletilmeden sıcak servis edilmelidir. Soğudukça kıvamı sertleşir ve lezzeti kalıplaşmış hale gelir. En iyi sonuç için lazanyanı fırından aldıktan sonra 10-15 dakika dinlendir ve ardından servis et.
Lezzetiyle gönülleri fetheden lazanya, doyurucu ve besleyici bir yemek olmasının yanı sıra kalori açısından da dikkatle tüketilmesi gereken bir yemektir. Özellikle diyette olan ya da sağlıklı beslenmeye özen gösterenler için bu bilgi oldukça önemli.
Diyetkolik verilerine göre:
1 porsiyon (yaklaşık 250 gram) lazanya, ortalama 321 kalori içeriyor.
Bu kalori değerine; kıymalı harç, domates sosu, beşamel sos, makarna yaprakları ve kullanılan peynir gibi malzemeler etki ediyor. Elbette porsiyon büyüklüğü, içeriğinde kullanılan yağ ve peynir miktarı gibi değişkenlere göre bu rakam biraz daha artabilir.
Peki lazanya yerken nelere dikkat edilebilir?
Daha hafif bir versiyon istersen beşamel sosu azaltabilir veya süt yerine yoğurtla hazırlayabilirsin.
Yağsız dana kıyma ya da sebzeli alternatifler tercih ederek kalori miktarını düşürebilirsin.
Kabak, patlıcan veya lahana gibi sebzelerle hazırlanan tarifler de hem daha düşük kalorili hem de bol lifli bir seçenek olabilir.
Unutma: Lazanya yüksek karbonhidrat ve yağ içerdiğinden, yanında hafif bir salata ile dengeleyerek tüketmek ideal bir seçenek olabilir. Her şey ölçülü olduğunda, favori yemeklerinden vazgeçmek zorunda değilsin!
Lazanya başlı başına doyurucu ve lezzetli bir ana yemektir; ancak doğru eşlikçilerle sunulduğunda sofranın yıldızı haline gelir. Özellikle misafir ağırlarken ya da kendini şımartmak istediğin özel bir akşamda, lazanyanın yanına ne yakışır sorusu önem kazanır.
İlk akla gelen eşlikçi elbette ki taze ve hafif bir yeşil salata. Roka, göbek marul, cherry domates ve biraz parmesanla hazırlanmış bir salata hem lazanyanın yoğunluğunu dengeler hem de damakta ferah bir tat bırakır. Eğer daha doyurucu bir salata istersen, içine avokado ya da haşlanmış nohut gibi protein ekleyebilirsin.
Bir diğer öneri ise ızgara sebzeler. Özellikle kabak, patlıcan, biber ve mantar gibi sebzelerle hazırlanan ızgara tabağı, lazanyanın yanında harika gider. Hafif zeytinyağı ve kekikle tatlandırıldığında mükemmel bir uyum sağlar.
Tatlı olarak ise tiramisu veya sadece bir top vanilyalı dondurma, yemeği güzelce tamamlar.
Lazanya önceden hazırlayıp dondurabileceğiniz en iyi yemeklerden biridir. Tarifi iki veya üç katına çıkarın ve sıkıca sararak dondurucuda 3 aya kadar saklayın.
Buzdolabında bir gece çözdürün ve talimatlara göre pişirin. Lazanya buzdolabından soğuksa, yaklaşık 20 dakika daha fazla pişirme süresine ihtiyaç duyabilir.
Lazanya Nasıl Tekrar Isıtılır
Artanları dondurduysanız, tekrar ısıtılana kadar 180°C'de fırına koyun. Bu yaklaşık 30 dakika sürecektir! Elbette, artanlar mikrodalgada da mükemmel şekilde ısıtılır!
